«بهترین دیتابیس» به‌تنهایی وجود ندارد؛ برای بیشتر وب‌سایت‌ها و نرم‌افزارهای کسب‌وکار، هر سه گزینه‌ی MySQL، PostgreSQL و SQLite کاملاً کافی‌اند و تفاوت اصلی در شرایط شماست. خلاصه‌ی کوتاه: اگر روی هاست اشتراکی هستید یا ابزارتان (مثل وردپرس) با MySQL ساخته شده، MySQL. اگر پروژه‌ی تازه‌ای روی سرور خودتان می‌سازید و داده‌ی پیچیده، گزارش‌گیری سنگین یا JSON زیاد دارید، PostgreSQL. اگر برنامه کوچک است، روی یک سرور اجرا می‌شود و نوشتن هم‌زمان زیادی ندارد، SQLite احتمالاً کافی است و از همه ساده‌تر.

MySQL یک پایگاه‌داده‌ی رابطه‌ای متن‌باز و پرکاربرد است که از دهه‌ی ۹۰ میلادی پشتوانه‌ی بخش بزرگی از وب بوده؛ MariaDB هم انشعابی سازگار با آن است. PostgreSQL پایگاه‌داده‌ی رابطه‌ای متن‌باز دیگری است که به پایبندی دقیق به استاندارد SQL، انواع داده‌ی غنی و افزونه‌پذیری شناخته می‌شود. SQLite اصلاً سرور نیست: کتابخانه‌ای است که کل پایگاه‌داده را در یک فایل نگه می‌دارد و داخل خود برنامه اجرا می‌شود. در ادامه این سه را از زاویه‌هایی مقایسه می‌کنیم که در عمل تصمیم را عوض می‌کنند.

هر کدام در چه چیزی خوب است

MySQL

  • همه‌جا هست. تقریباً هر هاست اشتراکی، کنترل‌پنل و آموزشی MySQL یا MariaDB را پیش‌فرض دارد.
  • اکوسیستم PHP با آن بزرگ شده. وردپرس، ووکامرس و بیشتر CMSهای PHP برای آن ساخته شده‌اند.
  • ساده برای شروع. تنظیمات پیش‌فرض برای بارهای معمول وب معقول است و منابع آموزشی و نیروی آشنا با آن فراوان است.
  • Replication جاافتاده. راه‌اندازی نسخه‌ی فقط‌خواندنی (replica) برای پخش بار خواندن، مسیر شناخته‌شده‌ای است.

PostgreSQL

  • انواع داده‌ی غنی: jsonb، آرایه، بازه‌ی زمانی، uuid، inet و نوع‌های تعریف‌شده‌ی کاربر.
  • SQL قوی‌تر برای کوئری‌های پیچیده: CTE، window function، ایندکس جزئی (partial index) و ایندکس روی عبارت.
  • افزونه‌ها: مثل PostGIS برای داده‌ی جغرافیایی و pg_trgm برای جستجوی شباهت متنی.
  • سخت‌گیری: داده‌ی نامعتبر را معمولاً رد می‌کند به‌جای اینکه بی‌صدا تغییرش دهد. این در درازمدت از داده‌ی خراب جلوگیری می‌کند.
  • DDL تراکنشی: تغییر ساختار جدول‌ها (migration) داخل تراکنش اجرا می‌شود و اگر وسطش خطا رخ دهد، کامل برمی‌گردد.

SQLite

  • صفر نگه‌داری: نه سرویسی، نه کاربری، نه پورتی. پایگاه‌داده یک فایل است.
  • پشتیبان‌گیری ساده: با دستور .backup یا VACUUM INTO یک کپی سازگار می‌گیرید.
  • سریع برای خواندن: چون کوئری‌ها داخل همان پروسه اجرا می‌شوند، رفت‌وبرگشت شبکه‌ای وجود ندارد.
  • عالی برای تست و توسعه: به همین دلیل Laravel از نسخه‌ی ۱۱ به بعد در پروژه‌های تازه SQLite را پیش‌فرض گذاشته است.

هم‌زمانی: جایی که تفاوت واقعی است

این مهم‌ترین تفاوت فنی برای انتخاب است.

MySQL (با موتور InnoDB) و PostgreSQL هر دو از MVCC استفاده می‌کنند: خواننده‌ها منتظر نویسنده‌ها نمی‌مانند و قفل‌گذاری در سطح سطر انجام می‌شود. هر دو برای صدها اتصال هم‌زمان که می‌خوانند و می‌نویسند طراحی شده‌اند.

یک تفاوت عملیاتی: PostgreSQL برای هر اتصال یک پروسه‌ی جدا می‌سازد، پس اتصال‌ها نسبتاً گران‌اند. اگر برنامه یا تعداد workerها زیاد باشد، معمولاً یک connection pooler مثل PgBouncer جلویش می‌گذارند. MySQL برای هر اتصال یک thread می‌سازد و با تعداد اتصال بالا راحت‌تر کنار می‌آید.

SQLite در هر لحظه فقط یک نویسنده را می‌پذیرد. در حالت WAL، خواننده‌ها هم‌زمان با آن نویسنده کار می‌کنند و مسدود نمی‌شوند. برای اینکه این حالت درست کار کند، دو تنظیم تقریباً همیشه لازم است:

sql
PRAGMA journal_mode = WAL;
PRAGMA busy_timeout = 5000;

busy_timeout به SQLite می‌گوید اگر پایگاه‌داده مشغول نوشتن بود، تا ۵ ثانیه صبر کند به‌جای اینکه فوراً خطای database is locked بدهد. در Laravel این‌ها را می‌توانید در config/database.php برای اتصال sqlite تنظیم کنید.

نوشتن‌های SQLite معمولاً بسیار کوتاه‌اند، پس «یک نویسنده در لحظه» برای بیشتر سایت‌های کوچک و متوسط مشکلی ایجاد نمی‌کند. مشکل وقتی است که تراکنش‌های نوشتنِ طولانی دارید یا چند سرور باید به یک پایگاه‌داده بنویسند.

پشتیبانی از JSON

هر سه می‌توانند JSON ذخیره و کوئری کنند، اما در یک سطح نیستند:

  • PostgreSQL: نوع jsonb داده را به شکل باینری تجزیه‌شده ذخیره می‌کند و می‌شود روی کل سند ایندکس GIN گذاشت. کوئری روی کلیدهای دلخواه داخل JSON سریع است. اگر بخش مهمی از داده‌تان نیمه‌ساختاریافته است، این قوی‌ترین گزینه است.
  • MySQL: نوع JSON دارد و توابع کامل برای خواندن و تغییرش. برای ایندکس، معمولاً یک ستون generated از مسیر مورد نظر می‌سازید و آن را ایندکس می‌کنید. کار می‌کند، اما باید از قبل بدانید روی چه کلیدی جستجو می‌کنید.
  • SQLite: توابع JSON (مثل json_extract) در نسخه‌های جدید داخلی‌اند و با ایندکس روی عبارت می‌شود کلیدهای پرکاربرد را سریع کرد.

در Laravel هر سه با سینتکس یکسان where('options->theme', 'dark') کار می‌کنند و تفاوت فقط در کارایی و نوع ایندکس است.

زحمت نگه‌داری

MySQL PostgreSQL SQLite
سرویس جدا دارد دارد ندارد
مدیریت کاربر و دسترسی لازم لازم فقط دسترسی فایل
ارتقای نسخه‌ی اصلی معمولاً ساده نیاز به pg_upgrade یا dump و restore با به‌روزرسانی کتابخانه
نگه‌داری دوره‌ای کم autovacuum خودکار است، اما باید سالم بودنش را بشناسید گاهی VACUUM
پشتیبان‌گیری mysqldump pg_dump کپی سازگار از فایل

هر سرویس پایگاه‌داده یعنی یک چیز دیگر که باید به‌روز، ایمن و پشتیبان‌گیری شود. برای پشتیبان‌گیری درست از هر سه، نوشته‌ی قاعده‌ی ۳-۲-۱ در عمل را ببینید.

میزبانی

  • هاست اشتراکی: تقریباً همیشه MySQL یا MariaDB. PostgreSQL در بسیاری از هاست‌های اشتراکی ارائه نمی‌شود. SQLite معمولاً کار می‌کند، چون فقط یک فایل است.
  • سرور مجازی (VPS): هر سه در دسترس‌اند و روی Ubuntu 24.04 با apt نصب می‌شوند. تفاوت هاست اشتراکی و VPS را در VPS یا هاست اشتراکی توضیح داده‌ایم.
  • Docker: ایمیج رسمی MySQL و PostgreSQL وجود دارد و بالا آوردنشان کنار برنامه با Docker Compose ساده است.
  • سرویس مدیریت‌شده: سرویس‌دهنده‌های ابری بزرگ معمولاً هر دوی MySQL و PostgreSQL را به شکل مدیریت‌شده ارائه می‌دهند.

کی SQLite واقعاً کافی است

SQLite را خیلی‌ها «فقط برای تست» می‌دانند، اما برای این موارد انتخاب کاملاً جدی است:

  • برنامه روی یک سرور اجرا می‌شود و قرار نیست چند سرور هم‌زمان به یک پایگاه‌داده وصل شوند.
  • بار نوشتن کم یا متوسط است: یک وبلاگ، سایت شرکتی، پنل داخلی، ابزار تیمی کوچک.
  • حجم داده در حد چند گیگابایت است، نه ترابایت.
  • نمی‌خواهید سرویس جداگانه‌ای را نگه‌داری کنید.

و این‌ها نشانه‌ی رفتن به سمت MySQL یا PostgreSQL است:

  • چند سرور برنامه یا چند container باید به یک پایگاه‌داده بنویسند.
  • خطای database is locked با وجود WAL و busy_timeout تکرار می‌شود.
  • به replication، دسترسی شبکه‌ای از ابزارهای گزارش‌گیری یا کاربرهای جدا با سطح دسترسی متفاوت نیاز دارید.

کی NoSQL منطقی است

پایگاه‌داده‌های NoSQL مثل MongoDB یا Redis جایگزین عمومی پایگاه‌داده‌ی رابطه‌ای نیستند، ابزار مسئله‌های خاص‌اند:

  • Redis برای cache، صف، session و شمارنده‌ها. معمولاً کنار پایگاه‌داده‌ی اصلی، نه به‌جای آن. نمونه‌اش را در کش در Laravel و صف‌ها در Laravel ببینید.
  • پایگاه‌داده‌ی سندمحور (مثل MongoDB) وقتی ساختار داده واقعاً از رکوردی به رکورد دیگر فرق می‌کند و رابطه‌ی زیادی بین داده‌ها نیست.
  • پایگاه‌داده‌های سری زمانی یا جستجو (مثل Elasticsearch یا OpenSearch) برای لاگ، متریک و جستجوی متن کامل در مقیاس بزرگ.

اگر داده‌ی شما کاربر، سفارش، فاکتور و محصول است، یعنی چیزهایی که به هم ربط دارند، تقریباً همیشه پایگاه‌داده‌ی رابطه‌ای انتخاب درست‌تری است. jsonb در PostgreSQL هم بخش زیادی از نیاز به «انعطاف NoSQL» را پوشش می‌دهد.

جدول تصمیم

وضعیت شما انتخاب پیشنهادی
هاست اشتراکی MySQL / MariaDB
وردپرس یا CMS مبتنی بر MySQL MySQL / MariaDB
پروژه‌ی تازه روی VPS با داده‌ی رابطه‌ای و گزارش‌گیری PostgreSQL
داده‌ی JSON زیاد که باید رویش جستجو شود PostgreSQL
داده‌ی جغرافیایی PostgreSQL + PostGIS
سایت کوچک یا ابزار داخلی روی یک سرور SQLite
اپلیکیشن دسکتاپ یا موبایل SQLite
چند سرور برنامه با نوشتن هم‌زمان MySQL یا PostgreSQL
تیم فقط با یکی آشناست همان یکی
cache، صف، session Redis، کنار پایگاه‌داده‌ی اصلی

جمع‌بندی

انتخاب بین MySQL، PostgreSQL و SQLite کمتر از آنچه به نظر می‌رسد سرنوشت‌ساز است، به‌خصوص اگر از یک ORM مثل Eloquent استفاده کنید. MySQL برای سازگاری و دسترسی گسترده، PostgreSQL برای قدرت SQL و داده‌ی پیچیده، و SQLite برای سادگی وقتی برنامه روی یک سرور است. با گزینه‌ای شروع کنید که تیمتان می‌شناسد و میزبانتان پشتیبانی می‌کند، داده را از روز اول درست پشتیبان بگیرید و تغییر پایگاه‌داده را به روزی بسپارید که یک محدودیت واقعی، نه فرضی، دیده‌اید.